Przebieg powstania wielkopolskiego
Dnia 27 grudnia 1918 roku w godzinach podwieczornych padły w centrum Poznania pierwsze strzały. Grzechot karabinów targnął ciszą zimowego miasta. Polała się ofiarna krew powstańcza. Rozgorzał orężny bój ludu wielkopolskiego o wolność.
W spontanicznym zrywie wolnościowym zlikwidowano władze pruskie i ustanowiono polskie najpierw w miejscowościach leżących w pobliżu Poznania, między innymi w: Kórniku, Wronkach, Śremie, Kościanie i Czempiniu. Powstanie szybko rozprzestrzeniło się także na tereny bardziej odległe gdzie warunki do walki były przygotowane. Do dnia 6 stycznia wolne były między innymi takie miasta jak: Pleszew, Gostyń, Jarocin. Z opanowanych miast rozszerzało się Powstanie na najbliższe okolice, skąd zapuszczali się powstańcy coraz dalej. Granice terenów powstańczych wyznaczały linie: błot i jezior obrzańskich od zachodu, rzeki Noteć od północy i linii kolejowej Rawicz-Ostrów od południa. Dnia 8 stycznia 1919 roku Naczelna Rada Ludowa przezwyciężyła swe polityczne wahania i opowiedziała się za Powstaniem, a 11 stycznia powstało Naczelne Dowództwo sił zbrojnych Powstania z generałem Józefem Dowborem-Muśnicki. Powstała regularna armia powstańcza. W maju 1919 roku liczyła ponad 70 tysięcy żołnierzy i oficerów zorganizowanych w 12 pułkach strzeleckich, 4 pułkach ułanów, 5 pułkach artylerii, 4 eskadrach lotniczych, pododdziałach saperskich
i łączności oraz w służbie sanitarnej.
Na froncie południowym toczyły się działania o zdobycie Kępna, Leszna, Rawicza, Wschowy, Sycowa i Milicza, które znajdowały się w rękach niemieckich. Powstańczy zryw przyniósł wyzwolenie takim powiatom, jak: ostrowski, kościański, śmigielski, krotoszyński, odolanowski, ostrzeszowski i części leszczyńskiego. Powstańcy dalej z uporem godnym sprawy wyzwolenia nacierali i atakowali słabsze punkty oporu przeciwnika. Dnia 11 stycznia zajęli Kopanicę, w cztery dni później – Grójec Wielki. Dokonywali cudów męstwa.
W dniu 16 lutego 1919 roku aktem rozejmu trewirskiego naczelne dowództwo wojsk koalicyjnych zmusiło stronę niemiecką do zaniechania walk na froncie wielkopolskim i przyjęcie linii zdobycznej Powstania za linię demarkacyjną. Był to pełny triumf i finał Powstania.
Do podpisania traktatu pokojowego przez rząd niemiecki doszło dopiero w dniu 29 czerwca 1919 roku, a granica państwa polskiego na odcinku Poznańskiego pokryła się ze zdobyczami terytorialnymi Powstania.
|
