Niektóre z licznych pobliskich miejsc pamięci powstania wielkopolskiego

1) Czempiń:

- w centralnej części cmentarza przy ul. Poznańskie Przedmieście spoczywa szeregowiec Stanisław Kuczmerowicz, poległy 11 stycznia pod Zbarzewem, powstańca upamiętniono również nazwą ulicy w mieście

2) Grodzisk Wielkopolski:

- na cmentarzu przy ul. Staszica znajduje się zbiorowy grób i pomnik powstańców wielkopolskich, wzniesiony w 1924 roku. Na wysokiej zdobionej ścianie umieszczono między podwójnymi pilastrami czarną tablicę z 8 nazwiskami pochowanych tam powstańców

- na budynku Szkoły Podstawowej nr 2 imienia Powstańców Wielkopolskich przy ul. 3 Maja 5 widnieje nieduża tablica z 1958 roku, upamiętniająca 40 rocznicę wyruszenia do walki pierwszej kompanii powstańczej z Grodziska

3) Kościan:

- przed Zespołem Szkół Zawodowych przy ul. Wielichowskiej 43a wznosi się pomnik jego patrona - Franciszka Ratajczaka. Na cokole z kostek granitowych leży bryła, na niej metalowa okrągła płaskorzeźba z wizerunkiem patrona, a niżej tablica z krzyżem powstańczym i napisem informacyjnym Franciszek Ratajczak, pierwszy poległy w Poznaniu powstaniec wielkopolski.

- na domu przy ul. Masztalerza 2 uczczono tablicą kamienna starszego szeregowca Franciszka Masztalerza, harcerza i pierwszego poległego powstańca z Kościana, ranionego śmiertelnie 11 stycznia pod Rydzyną

- na ścianie domu przy ul. Rzemieślniczej 4 we wrześniu 1987 roku umieszczono granitową tablicę ku czci Józefa Kamińskiego, drużynowego I Drużyny Harcerzy im. Jana III Sobieskiego, dowódcy kompanii rezerwy skautowej w Powstaniu Wielkopolskim

- pośrodku skweru na placu Paderewskiego 27 grudnia 1988 roku został odsłonięty pomnik ku czci powstańców wielkopolskich. Ma on kształt ustawionego pionowo na cokole z kostek kamiennych głazu z tablicą kamienną, nad którą widnieje mały krzyż powstańczy.

Bohaterska śmierć Franciszka Ratajczaka
wg akwareli Leona Prauzińskiego

zdj. M. Grygier

4) Krzywiń:

- przy ul. Strzeleckiej 13 odsłonięto pomnik powstańców wielkopolskich, ufundowany przez społeczeństwo ziemi Krzywińskiej w 1979 roku w 60-lecie wybuchu powstania. Ma on formę nieregularnego muru z kostek granitowych zwieńczonego stylizowanym orłem betonowym. Umieszczono na nim krzyż powstańczy i tablice ku czci kompanii Krzywińskiej

- na ścianie domu przy Rynku 14 odsłonięto 12.01.1969 roku małą czarną tablicę ozdobioną krzyżem powstańczym. Upamiętnia ona siedzibę kompanii powstańczej, poprzednia tablicę z 1935 roku zniszczyli hitlerowcy

5) Leszno:

- w parku przy placu Kościuszki wzniesiono pomnik powstańców wielkopolskich w formie niewysokiego słupa, wypisano na nim datę wybuchu walk w rejonie Leszna

- w północno-zachodnim narożniku cmentarza przy ul. Kąkolewskiej urządzono w 1935 roku kwaterę powstańców wielkopolskich z 185 mogiłami. Na końcu głównej alejki wzniesiono w 1950 roku pomnik z rzeźbą anioła i krzyżem powstańczym oraz tablicę z nazwiskami 28 uczestników powstania zamordowanych przez hitlerowców

6) Parzęczewo:

- na cmentarzu parafialnym znajduje się grupa grobów o betonowych nagrobkach, w latach późniejszych pochowano tu 4 uczestników Powstania Wielkopolskiego

7) Osieczna:

- po lewej stronie szosy wylotowej w kierunku Leszna odsłonięto w 1973 roku pomnik upamiętniający zwycięskie starcie 11.01.1919 roku powstańców z Niemcami, zwane „bitwą pod wiatrakami”

8) Poznań:

- u zbiegu ul. Towarowej i Wierzbięcice odsłonięto 19.09.1965 roku okazały pomnik powstańców wielkopolskich. Składa się on z wysokiego na 17 pionowego elementu o lekko zbieżnych ścianach i ustawionych na oddzielnym cokole, odlanych w brązie rzeźb oficera z szablą i strzelca z karabinem. Na pionowym elemencie na wysokości 6 m umieszczono odlewy wypukłorzeźb: od frontu orła, a z boków kompozycji figuralnych przedstawiających dzieci Wrzesińskie, wóz Drzymały, Marcina Kasprzaka wśród robotników i śmierć Franciszka Ratajczaka. Obok pomnika umieszczono misę metalowego znicza

Pomnik ku czci powstańców w Poznaniu na skraju parku Lubuskiego

zdj. M. Grygier

- na zewnętrznej ścianie budynku Biblioteki Raczyńskich przy ul. św. Marcina 65 znajduje się metalowa tablica ku czci harcerzy V Hufca Harcerskiego im. Księcia Józefa Poniatowskiego.

- na narożniku ul. Ratajczaka i pl. Wolności widnieje brązowa tablica upamiętniająca miejsce, w którym 27.12.1918 roku poległ 31-letni Franciszek Ratajczak, pierwsza ofiara Powstania Wielkopolskiego w Poznaniu.

9) Rawicz:

- u zbiegu ul. Wojska Polskiego, Krasickiego i Wałów Kościuszki znajduje się pomnik Żołnierza Polskiego z orłem na obszernym cokole i brązową rzeźbą żołnierza z karabinem. Przed pomnikiem ułożono 3 tablice: ku czci bohaterów powstań narodowych, żołnierzy walczących o Polskę i społeczeństwa Rawicza zmagającego się z naporem germańskim.

1o) Śmigiel:

- w południowo-zachodnim narożniku pl. Rozstrzelanych, na ogromnym cokole znajduje się kamień z metalową tablicą upamiętniający miejsce, skąd 11.01.1919 r. wyruszyła do walki kompania śmigielska.

W nowoczesnych dziejach Europy był rok 1918 rokiem niezwykłym. Na oczach całego świata dokonała się klęska wojenna Niemiec, Austrii i Rosji. Nastąpił rozpad trzech potęg zaborczych. Runęły ich systemy polityczne. Na gruzach imperiów powstały nowe państwa europejskie: Austria, Czechosłowacja, Estonia, Finlandia, Jugosławia, Litwa, Łotwa, Rosja Radziecka. Powstała Polska, spełniły się wiekowe dążenia niepodległościowe narodu, który nigdy nie pogodził się z rozdarciem kraju oraz z zależnością od mocarstw zaborczych i przez pokolenia pielęgnował pamięć chlubnej przeszłości oraz dawał niezliczone dowody patriotyzmu i bohaterstwa w podejmowanych czynach powstańczych, dążeniach wolnościowych i rewolucyjnych. Jeszcze dzisiaj – po latach – znaczenia i wielkości tych wydarzeń przecenić nie sposób. Żadne też słowa nie są w stanie przekazać nastroju radości, jaki wypełniał wówczas naród, który po latach cierpień, marzeń i tęsknot za wolnością doczekał się niepodległości. Julian Tuwim w poetycznym uniesieniu pisał:

Wspaniałe dni, wczorajszy mrok

W zorzę przezłaca się jutrzejszą:

Ta pospolita ciemna rzecz

Zmienia się nam przez czyn i miecz

W Rzeczpospolitą Najjaśniejszą.

Tekst przygotowała Karolina Klemenska uczennica 4 TEb